Vanaf nu plan ík jullie gezinsbudget! — verklaarde de schoonmoeder.
— Larisa Pavlovna, denkt u echt dat ik zomaar ben gekomen om op uw doorgezakte bank te zitten?
Valentina verstarde met de waterkoker in haar handen en keek toe hoe haar schoonmoeder uit de diepten van haar enorme tas een map tevoorschijn haalde, zo dik als een telefoonboek.
Larisa Pavlovna zat pontificaal op de bank alsof ze een vonnis ging uitspreken.
Haar grijze haar was in een perfecte coiffure gelegd, en achter de dikke glazen van haar bril dansten vonkjes van voorpret in haar ogen.
— Een maand, een hele maand heb ik jullie wanorde bestudeerd! — de schoonmoeder klopte op de map.
— En nu weet ik alles over jullie uitgaven tot op de laatste cent.
Valentina voelde hoe er vanbinnen een golf van verontwaardiging opkwam.
Ze zette de waterkoker langzaam op tafel.
De afgelopen zes maanden balanceerde het gezin Karpov op het randje.
Valentina werkte als administratrice in een kleine tandartspraktijk, Roman als ingenieur in een fabriek die telkens dreigde te sluiten.
Vroeger was hun gezamenlijke inkomen genoeg voor een bescheiden maar fatsoenlijk leven in een tweekamerappartement aan de rand van de stad.
Nu werd elke boodschap een wiskundige puzzel.
Valentina leerde van een minimale set producten echte culinaire wonderen te maken.
Gehaktballen werden over drie dagen uitgesmeerd, de soep werd zo dik gekookt dat de lepel rechtop bleef staan, en uit één kip kwamen vier verschillende gerechten.
Roman repareerde alles wat stukging met zijn eigen handen — van een lekkende kraan tot de oude koelkast die bromde als een vliegtuig.
Maar de prijzen stegen sneller dan hun lonen.
De directeur van de kliniek waar Valentina werkte haalde zijn schouders op en verwees naar de dalende vraag.
Romans leidinggevenden wezen op de sancties en beloofden bonussen tegen Nieuwjaar, dat maar niet leek te komen.
— Roma, moet je misschien iets anders zoeken? — stelde Valentina op een avond voor, terwijl ze boekweit met jus op de borden schepte.
— Je collega Serjoga rijdt ’s avonds bij als taxi.
— Ach, we slaan ons er wel doorheen, — wuifde haar man het weg, met zijn gezicht in zijn telefoon.
— Ik heb een paar ideeën, zo meteen lukt er wel iets.
Die “ideeën” bleven ideeën.
Maar de kassabonnen begonnen van tafel te verdwijnen.
Valentina schonk er geen aandacht aan — wie weet had hij ze weggegooid, klaar.
Op die noodlottige donderdag kwam Valentina eerder dan normaal thuis — twee afspraken waren afgezegd.
De sleutel draaide moeizaam in het slot, en ze zette in haar hoofd al op het lijstje van noodzakelijke uitgaven: een slotenmaker.
In de hal rook het naar valeriaandruppels en naar “Krasnaja Moskwa”-parfum — een feilloos teken dat haar schoonmoeder er was.
Larisa Pavlovna zat in de woonkamer, omringd door papieren.
Op het salontafeltje stonden stapels bonnen, gesorteerd in categorieën die alleen zij begreep.
In haar hand had ze een rekenmachine en ze telde geconcentreerd iets uit.
— Goedemiddag, — groette Valentina kortaf.
— Ah, daar is het schoondochtertje! — de schoonmoeder keek op en zette haar bril recht.
— Precies op tijd.
Ga zitten, we gaan jullie financiële chaos uitpluizen.
— Welke chaos? — Valentina voelde haar schouders zich spannen.
— Die chaos die jij hier hebt gecreëerd.
Mijn Romotsjka heeft me alles verteld, hoe jullie in armoede zitten.
Hij heeft de bonnen gebracht en vroeg me te helpen uitzoeken wat er misgaat.
Ik heb mijn hele leven op de boekhouding gewerkt, wie anders dan ik moet orde brengen in geldzaken?
Valentina zakte langzaam op een stoel.
In haar keel zat een brok van belediging.
— Roman heeft onze bonnen naar u gebracht?
— Niet zomaar gebracht, hij heeft ze een maand lang verzameld!
Elk papiertje, elk kaartje.
Mijn slimme jongen, hij begrijpt dat het zonder moeders hulp niet gaat.
Larisa Pavlovna spreidde een volgeschreven vel voor Valentina uit.
— Kijk hier.
Zuivel — twintig procent van het budget.
Dat is ontoelaatbare luxe!
Kefir kun je vervangen door water met citroen, kwark is überhaupt verwennerij.
— Maar Roman houdt ’s ochtends van syrniki…
— Dan gaat hij ook van havermout op water houden.
Verder — vlees.
Waarom hebben jullie zoveel vlees nodig?
Je kunt prima leven op granen en pasta.
In de oorlog overleefden mensen zelfs op aardappelschillen!
Valentina kneep haar vuisten onder de tafel samen.
De schoonmoeder ging door met haar college en zwaaide met de bonnen alsof het rode vlaggetjes waren.
— En wat is dit?
Koffie?
Driehonderd roebel voor een pot koffie?
Zijn jullie gek geworden!
Er is uitstekende cichorei voor vijftig roebel.
— Dat is Romans enige plezier in de ochtend…
— Plezier moet je verdienen! — kapte Larisa Pavlovna af.
— En wat is dit voor schandaligheid?
Afwasmiddel voor honderd-tachtig roebel?
Je kunt toch met soda afwassen!
In de deuropening klikte het slot.
Roman kwam het appartement binnen en voelde meteen de spanning.
Zijn blik schoot van zijn moeder naar zijn vrouw en terug.
— O, mam, je bent er al?
Heb je de papieren al uitgezocht?
— Zeker, zoonlief, — Larisa Pavlovna stond op en liep naar hem toe.
— Maar je vrouw lijkt niet klaar om hulp aan te nemen.
Valentina stond op van haar stoel.
In haar ogen brandde zó’n verontwaardiging dat Roman instinctief een stap achteruit deed.
— Roma, leg me alsjeblieft uit, — haar stem trilde van ingehouden emoties, — waarom jij de bonnen naar je moeder hebt gesleept.
Zijn wij soms kinderen die het zelf niet kunnen?
— Valja, jij zei toch zelf dat het geld niet genoeg was…
— Ik zei dat je bijverdienste moest zoeken!
Niet dat je naar je mammie moest rennen om te klagen!
Larisa Pavlovna ging tussen hen in staan en beschermde haar zoon.
— Waag het niet tegen hem te schreeuwen!
De jongen is al moe van zijn werk, hij komt thuis als een uitgeknepen citroen!
— Uitgeknepen citroen? — Valentina grijnsde.
— Hij zit ’s avonds op zijn telefoon spelletjes te spelen!
In plaats van extra inkomen te zoeken!
— Een mens heeft rust nodig! — brieste de schoonmoeder.
— En wat doe jij dan?
Je zit in je kliniek papiertjes te schuiven voor een habbekrats!
— Ik werk!
En ik klaag niet bij mijn moeder dat het leven zwaar is!
Roman probeerde zich ermee te bemoeien:
— Val, mam wilde gewoon helpen.
Zij heeft ervaring, ze weet hoe je kunt besparen…
— Weet ze dat? — Valentina draaide zich naar hem toe.
— Je moeder woont alleen in een driekamerappartement, krijgt pensioen en verhuurt twee kamers!
Over welke besparing kan ze het hebben?
Larisa Pavlovna werd paars.
— Hoe durf je!
Ik heb mijn hele leven gewerkt zodat mijn zoon ergens kon wonen!
— En nu bemoeit u zich met ons leven met ongevraagde adviezen! — Valentina pakte een stapel bonnen van tafel en scheurde ze demonstratief doormidden.
— Dit is wat ik van uw financiële analyse vind!
— Roma! — de schoonmoeder greep naar haar hart.
— Zie je dat?
Je vrouw heeft mijn werk verscheurd!
Roman keek hulpeloos van zijn moeder naar zijn vrouw.
In zijn ogen stond de paniek van iemand die tussen twee vuren zit.
— Mam, misschien had het echt niet gemoeten…
— Wat had niet gemoeten?
Jullie helpen?
Wanneer jullie leven als bedelaars?
— Wij zijn geen bedelaars! — barstte Valentina uit.
— Wij zijn normale mensen die door tijdelijke moeilijkheden gaan!
En we redden ons wel zelf, zonder uw middeleeuwse besparingsmethoden!
Ze draaide zich naar haar man:
— En jij, Roman, beslis eindelijk.
Of je bent een volwassen man die de problemen van het gezin kan oplossen, of een moederskindje dat bij de eerste moeilijkheid gaat klagen!
— Waag het niet zo over mijn zoon te praten! — Larisa Pavlovna greep haar tas.
— Hij is een fantastische jongen, hardwerkend, zorgzaam!
— Neem dan uw fantastische jongen mee naar uzelf! — flapte Valentina eruit.
— Laat hem bij u wonen en besparen op cichorei!
Er viel een stilte.
Roman werd lijkbleek, Larisa Pavlovna deed haar mond open en dicht als een vis op het droge.
Valentina ademde zwaar, maar haar blik bleef vast.
— Valja, meen je dit serieus? — vroeg Roman zacht.
— Serieuzer kan niet.
Ik ben het zat om overal de schuld van te krijgen.
Ik ben het zat om te horen hoe ik moet leven volgens jouw moeder.
En ik ben het zat dat mijn man, in plaats van problemen op te lossen, zich achter mama’s rok verstopt.
Larisa Pavlovna kwam overeind en sloeg haar vest waardig dicht.
— Romotsjka, kom.
Waar men je niet waardeert, hoor je niet thuis.
Maar Roman bewoog niet.
Hij keek naar zijn vrouw, en in zijn blik verscheen langzaam begrip.
— Mam, ga naar huis.
— Wat? — de schoonmoeder geloofde haar oren niet.
— Ga naar huis, mam.
Valja heeft gelijk.
We moeten het zelf oplossen.
— Maar zoonlief…
— Mam, alsjeblieft.
Dank u voor de hulp, maar we redden het.
Larisa Pavlovna mat haar schoondochter met een vernietigende blik, draaide zich om en liep naar de uitgang.
Bij de deur draaide ze zich nog eens om:
— Wanneer jullie van honger gaan sterven, kom dan niet bij mij!
De deur sloeg dicht.
Valentina zakte op een stoel en voelde ineens een vreselijke vermoeidheid.
Roman kwam naar haar toe en ging naast haar zitten.
— Vergeef me.
Ik dacht echt dat mama zou helpen.
— Helpen is een tweede baan vinden.
Helpen is samen een oplossing zoeken, en je niet achter iemands rug verschuilen.
— Ik begrijp het.
Morgen begin ik met bijverdienste zoeken.
En nooit meer bonnen naar mam, dat beloof ik.
Valentina keek naar haar man.
In zijn ogen zag ze weer die Roman op wie ze ooit verliefd was geworden — besluitvaardig, klaar om verantwoordelijkheid te nemen.
— Samen redden we het?
— Samen redden we het, — knikte hij en sloeg zijn armen om zijn vrouw heen.
Buiten werd het donker.
Er lagen moeilijke tijden voor hen, maar nu wisten ze zeker: ze zouden samen door de problemen heen gaan, met z’n tweeën, zonder ongevraagde adviseurs en financiële controleurs.
En de schoonmoeder…
Ach, de schoonmoeder overleeft het wel.
Ze heeft tenslotte drie kamers en huurinkomsten uit twee ervan.
Laat haar zelf maar cichorei drinken, als ze dat de juiste manier van besparen vindt.
Einde.
